د. حدیث: امام سجاد ـ علیه السّلام ـ فرمود: «انَّ القران نزل بلغه العرب فهو یخاطب فیه اهل اللسان بلغتهم...»[8] قرآن به زبان عربی نازل شده است، از این رو در آن با اهل زبان به زبانشان سخن میگوید و در حدیث دیگری از امام رضا ـ علیه السّلام ـ آمده است: «قال ابن السّکیت لِاَبی الحسن الرضا ـ علیه السّلام ـ : لِماذا بَعَثَ اللهَ تعالی موسی بن عمران بِیَدِه البیضا و العصا، و آله السحر، و بعث عیسی بالطّب، و بعث محمّداً بالکلام و الخطب؟ فقال له ابو الحسن ـ علیه السّلام ـ : اِنّ الله تعالی لمّا بعث موسی ـ علیه السّلام ـ کان الاغلب علی اهل عصره السحر فاتاهم من عندالله تعالی بما لم یکن (مِن) عند القوم و فی وُسعهم مثله، و بما ابطل به سحرهم و اثبت به الحجّه علیهم، و اِنّ الله تعالی بعث عیسی ـ علیه السّلام ـ فی وقت ظهرت فیه الزمانات و احتاج الناس الی الطّب فاتاهم من عندالله بما لم یکن عندهم مثله، و بما احیی لهم الموتی و ابرء الاکمه و الابرص باذن الله، و اثبت به الحجّه علیهم، و ان الله تبارک و تعالی بعث محمّدا ـ صلی الله علیه و آله ـ فی وقت کان الاغلب علی اهل عصره الخطب و الکلام و اظنه قال و الشعر فاتاهم من کتاب الله عزّوجل و مواعظه و احکامه ما ابطل به قولهم و اثبت به الحجه علیهم فقال ابن السکیت: تا الله مارأیت مثلک الیوم قط فما الحجه علی الخلق الیوم فقال ـ علیه السّلام ـ : العقل تعرف به الصادق علی الله فتصدقه، وَ الکاذب علی الله فتکذبه، فقال ابن السکیت و هذا و الله الجواب».
ابن سکیت که اصحاب امام رضا ـ علیه السّلام ـ است از حضرت راجع به تفاوت معجزه حضرت موسی و عیسی ـ علیهما السّلام ـ و حضرت محمّد ـ صلی الله علیه و آله ـ سؤال میکند در جواب میفرماید: معجزه حضرت موسی که عصا بود چون سحر و جادو در زمانش خیلی رشد کرده بود ومعجزه حضرت عیسی که شفاء و مرده زنده کردن بود چون علم طب پیشرفت کرده بود و معجزه پیامبر اسلام که قرآن بود چون فصاحت و بلاغت در زمانش رشد کرده بود... «پس در مقابل فصاحت و بلاغت عرب باید قرآن با زبان عربی طبق فصاحت آنها نازل میشد».[9]
ه . امتیازات زبان عربی: کاملترین و جامع همه زبانها به تصدیق زبانشناسان،[10] از امام ـ علیه السّلام ـ راجع به آیه «بِلِسانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ» سؤال کرد، امام ـ علیه السّلام ـ فرمود: زبان عرب میتواند مدلول سایر زبانها را روشن سازد ولی سایر زبانها مدلول زبان عربی را روشن نمیکنند.[11] (بدیهی است هیچ زبانی مثل عربی از جهت کثرت واژه و مفاهیم فصاحت و بلاغت بدیع نخواهد بود).
ی. مزیّت زبان قرآن در تفاوت معنای واژههای همگون: اعجاز بیانی قرآن همین است که تمام ویژگیها و نکات گوناگون واژهها را رعایت نموده است.[12] به علاوه کلماتی که در عربی جدید دیده میشوند فقط در تصریفات (تغییر هیئت مثلاً ضَرَّ بشود اَضَرَّ) جدید هستند نه از ریشه. بنابراین همه لغتها به جزء لغت عرب رو به نابودی هستند که آن نیز به برکت قرآن، زنده و جاوید، پیر و فرسوده نمیگردد[13].
[1] . قرآن کریم، سورههای نحل، آیه 103، و سوره شعراء، آیه 195، و سورهفصلّت، آیه 44، و سوره یوسف، آیه 2، و سوره رعد، آیه 37، و سوره طه، آیه و...
[2] . درآمدی برتاریخنگاری قرآن، جعفر نکونام، نشر هستینما، چاپ اوّل، الهادی، 1380، ص 57، با کمی تغییر.
[3] . همان، ص 58.
[4] . همان، ص 58.
[5] . سوره فصلت، آیه 44.
[6] . همان، ص 61ـ58، (منظور کتاب «درآمدی بر تاریخنگاری قرآن» است).
[7] . معجم مفردات الفاظ القرآن، اسماعیلیان قم، 1382، ه قرآن، ص 340، ذیل عرب و نیز ماده عجم.
[8] . بحار، علاّمه مجلسی، مؤسسه الوفاء، بیروت، الطبقه الثانیه، 1403 ه ،1980، م، ج 45، ص 296 و «درآمدی بر تاریخ گذاری قرآن» ص 62.
[9] . تفسیر نورالثقلین، ج 1، ص 43، به نقل از عیون الاخبار الرضا ـ علیه السّلام ـ ، ذیل آیه 23 سوره بقره.
[10] . تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، دارالکتب الاسلامیّه، چاپخانه مدرسه امام امیرالمؤمنین، قم 1364، ج 13، ص 113.
[11] . ترجمه تفسیر المیزان، محمّد حسین طباطبایی، بنیاد علمی و فکری علاّمه، چاپ 128، 1363، ج 15، ص 510.
[12] . علوم قرآن، محمّد جواد اسکندرلو، (تقریرات درس آیتالله معرفت) سازمان حوزهها و مدارس علمیه خارج از کشور، چاپ اوّل، 1379 ه ش، ص 197.
[13] . علوم قرآن، محمّد جواد اسکندرلو، (تقریرات درس آیتالله معرفت) سازمان حوزهها و مدارس علمیه خارج از کشور، چاپ اوّل، 1379 ه ش، ص 197.[1]